#HadiMimarlıkKonuşalım

#“Ücretsiz Staj, prestijli olanlar tarafından bir güç istismarı. Eşit olmayan bir takasta, onlar Oscar kazanan eski yönetmenler, genç hevesli aktörlere istediklerini yapıyorlar. Bu durumu herkes dehşetle izlerken bir şey yapmaktan korkuyor.” 

Londra’da yaşayan Mimarlık ve Güzel Sanatlar eğitimi almış Adam Nathaniel Furman başlattığı kampanyada “ücretsiz staj”ı işte böyle tanımlıyor. Mimarlık eğitimini tamamlayan genç mimarların, mimarlık ortamına girebilme çabalarını, bu durumun star mimarlar tarafından nasıl bir ekonomik kazanca çevrildiğini duyurmaya çalışan Furman, işe prestijli ofislerin ifadelerini ifşa ederek başlıyor.

2015 yılından itibaren ulaşabildiği bazı ilanlar ve geri dönüşleri paylaşan Furman bu vesile ile dünyaya yayılacak bir kampanyanın fitilini ateşlemiş oldu.

Serpentine Galeri’den gelen ilk kazanım

Londra’da Hyde Park’ın parçası Kensington Gardens bölgesinde yer alan bir sanat galerisi olan Serpentine Galerisi, her yıl bir mimara geçici bir yaz pavyonu tasarlama görevi verir. 2000 yılında Zaha Hadid ile başlayarak Oscar Niemeyer, Rem Koolhaas, gibi tanınmış mimarlar tarafından tasarlanan Serpentine Galeri Pavyonu’nun 2019 projesi farklı tartışmalara konu olur.

Bu yılın pavyonu için seçilen tasarım ofisi Junya Ishigami ve ortaklarının ofisinde ücretsiz stajyerlik üzerine açılan tartışma Serpentine Galerisi’ne yansır ve Galeri 2019 Serpentine Pavyonunda çalışacak tüm personele ücret ödenmesinin zorunlu olduğunu duyurur.

Mimarlık alanında takip edilen Dezeen sitesinin ardından The Guardian’a da yansıyan bu olay sonrasında Furman, #archislavery (#mimarikölelik) başlığı üzerinden bir çağrı yaparak, başta Ücretsiz Stajyerlik olmak üzere mimarlık ortamında dayatılan insanlık dışı koşulların paylaşılmasını, bu duruma karşı sessiz kalınmamasını ister.

 “Çok küçük bir zafer ama yine de bir adım. Umarım herkes ödenmemiş ücret ve asgari koşullar altında çalışmayı reddeder ve onları şikâyet eder. Teklif edilen koşulları #archislavery başlığını kullanarak paylaşabilirsiniz. Ya sessizlik ya da bu uygulamaya artık son bir verilmesi.” – Adam Nathaniel Furman 27 Mart 2019

Peki kilometrelerce uzaklıkta yükselen bu çağrının bizim yaşadığımız coğrafyada bir karşılığı var mı?

Çalışabilmenin dayanılmaz hafifliği ve “Ücretsiz Stajyerlik”

Yakın dönem mezunları dışında, “staj” deyince aklına okul dönemi zorunlu okul stajları gelen meslektaşlarımız bu tartışmaya aşina olmayabilir.

Ücretsiz stajyerlik uzun dönemli ve düzenli çalışmaya rağmen ücret ve sigorta ödenmeyen işi kastetmektedir. Bu anlamda bir istihdam biçimi de değil, sınırları aşan kampanyada belirtildiği gibi, bir #archislavery (#mimarikölelik) ‘tir.

Ağırlıkla CV’ye yazılması uzun vadede “kapılar açacak” star mimarların ofislerinde iş gücünün bedelsiz sunulmasıdır.

Her yıl 8000 yeni mimarın piyasaya katıldığı bir mimarlık ortamında işsizlik ya da bedelsiz çalışma ikilemini yaşamaktır.

Birilerini kar ettirmek için çalışmak ancak yemek, yol, kira ve kendini idame ettirecek maliyetleri karşılamak için alternatif yollar aramaktır.

Ailesinden gelebilecek maddi imkanı olanların mimarlık ortamına girerek “kendini geliştirebildiği”; imkanı olmayanların dışarıda kaldığı bir kültüre davettir.

Minimum 4 yıllık mimarlık eğitiminin ardından, “ama yetersizler!” tartışmasının içine sokulup, önce kendine güveni sarsılan kesimin sonrasında ucuz ve hatta ücretsiz emeği kendilerinin teklif ettiği yanılsamadır.

Meslektaşlarımız bilmeli ki, konu deneyim kazanmak değil; haklarını isteyecek noktaya geldiğinde yerini ücretsiz bir diğer yeni mezunun almasını baştan kabul etmektir.    

Düşük fiyat = Düşük maliyetli personel!

Diğer yandan, görece daha küçük ofislerin fiyat kırma taktikleri ile aldığı, maliyeti kurtarmayan projeler de başta genç mezunlar olmak üzere ücretli çalışan kesime yönelik hak gasplarının gerekçesi haline gelmektedir.

İşverenlerin en az teklifi verebilmek için, kendi kar oranlarından çok o projede çalışacak teknik elemanın haklarını tırpanladığını görüyoruz. Maalesef ki, her türlü kriz bahanesini fırsata çevirmek noktasında idmanlı kesimin, çoğu defa da kendi meslektaşlarının haklarını gaspederek büyüdüğü bir mimarlık camiasında yaşıyoruz. Oysa ki yeni mezunlar ya da ücretli çalışan kesimin haklarının korunması projelerin doğru fiyatlarla yapılmasının da önünü açacaktır.  

Deneyimini paylaş! Kampanyaya dahil ol!

Mimarlıkta ücretsiz stajyerlik kültürüne ve dayatılan insanlık dışı çalışma şartlarına karşı #archislavery (#mimarikölelik) başlığı ile yürütülen uluslararası kampanyayı duyururken meslektaşlarımızı da kendi deneyimlerini #archislavery (#mimarikölelik) başlığı altında paylaşmaya çağırıyoruz.